Johannes Franciscus zich noemende Jacobus Jutten

In het centrum van Haarlem, in de Nauwe Appelaarsteeg (wijk 1, nummer 895), wordt op 13 februari 1856 een tweeling geboren, twee jongens. Het zijn de kinderen van de werkman Jacobus Jutten en zijn vrouw Henderina Mechelina Vlugt. Jacobus, de oudste en vernoemd naar zijn vader wordt om acht uur ’s avonds geboren, en de ander, Johannes Franciscus, vernoemd naar vaders vader eenn uur later. De aangifte van de geboorte gebeurt de volgende dag door de vader, geassisteert door opa, timmerman Johannes Franciscus Jutten, en buurman, kleermaker Theodorus van Brinkom. Vader Jacobus kan niet schrijven, maar de andere twee wel.¹Noord-hollandsarchief, BS Haarlem G 1856, folio 32v

Twee  maanden later, op 18 april, overlijdt één van de twee jongens. Twee buurtgenoten doen de volgende dag, in afwezigheid van de vader, aangifte van het overlijden van Johannes Franciscus Jutten.²Noord-hollandsarchief, BS Haarlem O 1856, folio 75 We mogen aannemen dat het inderdaad Johannes Franciscus is die overlijdt, maar later krijgt dit nog een vreemde wending.

We volgen het gezin van Jacobus Jutten en Henderina Mechelina Vlugt in de bevolkingsregisters van Haarlem.³Familysearch, bevolking Haarlem 1850-1860: wijk 2 Raamsteeg 666; wijk 1 Naauwe Appelaarsteeg 895; wijk 2 Burgwal 413. Idem 1860-1890: blad 326 Hierin worden netjes de geboorten en overlijdens van de kinderen vastgelegd. Na 1860 komt Jacobus Jutten nog voor in de registers, maar Johannes Franciscus niet. Tussen 1860 en 1890 heeft het gezin bijna twintig verschillende woonadressen. De moeder, Hendrina Mechelina Vlugt, overlijdt in 1866, waarna haar echtgenoot hertrouwt met Hendrika Maria Eikelenkamp in hetzelfde jaar

Jacobus Jutten wordt in 1875 ingeschreven in het lotingsregister van de lichting 1876 voor de Nationale Militie met nummer 248, wat ons zijn signalement bekend maakt.⁴Noord-hollandsarchief, militieregisters, lotingsregister 1876, district 2.1, nummer 248 Op dat moment werkt hij als blekersknecht. Omdat hij de enige nog levende zoon is in het gezin, wordt hij vrijgesteld van de dienstplicht.

Jacobus woont nog altijd thuis, maar in oktober 1878 vertrekt hij naar Heemstede en daarna naar Bloemendaal. Twee jaar later keert hij als arbeider terug naar Haarlem om vervolgens in januari 1881 weer naar Bloemendaal te gaan. Daar gaat hij aan de slag als blekersknecht bij blekerij Gehrels in Overveen.⁵Noord-hollandsarchief, bevolkingsregister Bloemendaal 1862-1881, wijk B (Overveen), blad 357 (zie ook bladen 30 t/m 35). Idem 1880-1896, blad 31. In die plaats ontmoet hij zijn latere vrouw Guurtje Bruin , die sinds november 1879, op 14-jarige leeftijd,  als dienstbode werkt bij de blekerij van Fratacolla.⁶Noord-hollandsarchief, bevolkingsregister Bloemendaal 1862-1881, wijk B (Overveen), blad 338 (zie ook bladen 10 t/m 14). Idem 1880-1896, blad 12.

Guurtje is negen jaar jonger dan Jacobus en wordt op 28 maart 1865 in Assendelft geboren. Op vierjarige leeftijd verhuist ze met haar ouders naar Velsen.⁷Noord-hollandsarchief, bevolkingsregister Velsen 1862-1890, blad 120 Eind 1883 raakt Guurtje zwanger en waarschijnlijk weet ze dat enige tijd verborgen te houden. Nadat Jacobus hier kennis van krijgt, vertrekt hij in maart 1884 als blekersknecht naar Rotterdam. ⁸Stadsarchief Rotterdam, bevolkingsregister 1880-1890, alleenstaandenregister B-15, blad 21. Of hij Guurtje wil ontlopen of om een andere reden vertrekt, is niet duidelijk. Guurtje zelf keert terug naar Velsen. Ze wordt daar op 6 mei ingeschreven, maar pas op 12 juli 1884, na hun huwelijk, in Bloemendaal uitgeschreven; vermoedelijk is ze enkele maanden eerder al naar huis gegaan.

Jacobus heeft waarschijnlijk spijt en vertrekt eind mei weer uit Rotterdam en komt ook naar Velsen, waar hij aan de slag gaat als schildersknecht.

Jacobus heeft waarschijnlijk spijt en keert eind mei weer terug uit Rotterdam naar Velsen, waar hij gaat werken als schildersknecht. Hij belooft met Guurtje te trouwen, maar eerst moeten de papieren worden geregeld. Dat gaat mis: bij de huwelijksbijlagen⁹Familysearch, BS Velsen H 1884, akte 28 huwelijksbijlagen  zit een op 31 mei 1884 opgesteld uittreksel uit het geboorteregister van Haarlem, maar dat staat niet op zijn naam, maar op die van zijn tweelingbroer Johannes Franciscus Jutten. Jacobus zelf kan mogelijk niet lezen en schenkt er geen aandacht aan; opzet lijkt onwaarschijnlijk. In de verklaring betreffende de Nationale Militie en het bewijs van onvermogen staat hij gewoon vermeld als Jacobus Jutten. Toch wordt op 26 juni 1884 in Velsen het huwelijk ingeschreven tussen Johannes Franciscus Jutten en Guurtje Bruin.¹⁰Noord-hollandsarchief, BS Velsen H 1884, akte 28.. Jacobus ondertekent met J f Jutten. Dit is niet vreemd, want ambtenaren geven vaak aan wat er geschreven moet worden, en Jacobus kan waarschijnlijk niet meer dan zijn naam schrijven. Guurtje is ook niet schrijfvaardig en ook zijn vader kan nog niet lezen of schrijven.

Beiden gaan in Velsen wonen.¹¹Noord-hollandsarchief, bevolkingsregister Velsen 1862-1890, blad 75 en blad 145. Idem 1891-1903, blad 276 . In akten en het bevolkingsregister wordt Jacobus steeds vermeld als Johannes Franciscus. Een maand na het huwelijk wordt op De Heide¹²Tussen 1865 en 1876 is het Noordzeekanaal gegraven. Dit enorme karwei werd grotendeels met handkracht, schop en kruiwagen uitgevoerd. De kanaalgravers  zochten een onderkomen in de duinen ten zuiden van het kanaal, tussen Oud-IJmuiden en het dorp Velsen. Dit gehucht werd de Heide genoemd. Hun ‘woningen’ bestonden grotendeels uit hutten. Deze nederzetting, ter hoogte van het huidige gemeentehuis, groeide langzaam uit tot het dorp Velseroord, het latere IJmuiden-Oost. in Velsen hun eerste kind geboren, Jacobus Wilhelmus genaamd¹³Noord-hollandsarchief, BS Velsen G 1884, akte 130. Ook nu ondertekent Jacobus met “J f Jutten”; hij is arbeider. Een jaar later wordt zoon Willem geboren, waarbij de vader verhinderd is aanwezig te zijn. Jacobus houdt het in Velsen niet uit; in januari 1886 vertrekt hij weer naar Haarlem en neemt zijn zoontje Jacobus Wilhelmus mee. Guurtje blijft met zoontje Willem achter in Velsen. In het bevolkingsregister van Haarlem¹⁴Noord-hollandsarchief, bevolking Haarlem 1860-1890: blad 330 staat hij met beide namen vermeld als schipper en is ook zijn zoontje opgenomen.

Volgens het bevolkingsregister vertrekt zoontje Jacobus Wilhelmus op grond van een besluit van 21 augustus 1889 weer uit Haarlem. Per 1 januari 1890 wordt hij ambtshalve weer ingeschreven bij zijn moeder in Velsen. In augustus 1892 vertrekt hij waarschijnlijk naar de landbouwkolonie De Heibloem in Heythuysen. Deze landbouwkolonie werd in 1852 gesticht door de Broeders van Liefde als opvang- en werkgemeenschap voor Amsterdamse stadsjongens, waar ze een ambacht konden leren en een zinvolle daginvulling kregen. Later verblijft Jacobus Wilhelmus in het ‘krankzinnigengesticht’ Sint Servatius in Venray, waar hij in 1955 overlijdt.

In Velsen worden na het vertrek van Jacobus nog vijf dochters geboren, die allemaal zijn achternaam Jutten krijgen: Jacoba Johanna (1887), Antje (1890), Hendrika (1892), Jannetje (1893) en Wilhelmina (1898). Bij de geboorteaangifte van de eerste drie wordt vermeld dat zij kinderen van het vrouwelijk geslacht zijn uit Guurtje Bruin, van beroep zonder, wonende te Velsen, echtgenote van Johannes Franciscus Jutten, arbeider te Velsen, die wegens afwezigheid verhinderd is de aangifte persoonlijk te doen. Bij de geboorte van Jannetje wordt zelfs aangegeven dat de woonplaats van de vader onbekend is. Het is niet waarschijnlijk dat Jacobus werkelijk de vader is van deze meisjes. Bij Wilhelmina is dit duidelijker, maar juridisch krijgt zij toch de achternaam Jutten.

Op 5 mei 1896 spreekt de Arrondissementsrechtbank te Haarlem de scheiding uit tussen Jacobus en Guurtje. Deze scheiding wordt wegens mogelijk verzet pas op 15 juli 1897 ingeschreven in de burgerlijke stand van Velsen. Wilhelmina wordt geboren op 14 maart 1898, binnen acht maanden na de inschrijving van de scheiding, waardoor het kind de naam Jutten draagt.¹⁵Noord-hollandsarchief, BS Velsen G 1898, akte 64 De vermoedelijke vader is Jacobus Johannes Lazeron, die al enige tijd bij Guurtje woont en getuige is bij de geboorteaangifte. In 1899 trouwt hij met Guurtje.

Bij het huwelijk van Wilhelmina in 1918 wordt zij vermeld als minderjarige dochter van Johannes Franciscus (zich noemende Jacobus) Jutten, wiens woonplaats, verblijfplaats en levensstatus onbekend zijn.¹⁶Noord-hollandsarchief, BS Velsen H 1918, akte 151 Jacobus is dan al ruim tweeënhalf jaar overleden.

Jacobus zelf vertrekt na het vertrek van zijn zoontje uit Haarlem in mei 1891 naar Loosduinen. Waar hij de volgende tien jaar precies verblijft is onduidelijk, mogelijk veel in Haarlem, maar niet alle verhuizingen zijn geregistreerd. Eind 1894 verblijft hij een aantal maanden onder zijn eigen naam als bleker in Loosduinen.¹⁷Haags Gemeentearchief, bevolkingsregister Loosduinen 1880-1895, dienstbare stand, aanvulling J

Guurtje wil van haar echtgenoot af omdat hij niets meer van zich laat horen. Ze schakelt hiervoor een advocaat in, die in 1895 een eerste oproep laat plaatsen in de Opregte Haarlemsche Courant gericht aan Johannes Franciscus, zich noemende Jacobus Jutten, om zich bij de rechtbank te melden en te worden gehoord. Jacobus verschijnt niet, waarop een half jaar later een nieuwe oproep volgt om de echtscheiding uit te spreken op grond van kwaadwillige verlating.

Op 5 mei 1896 wordt de echtscheiding tussen Guurtje Bruin en Johannes Franciscus (zich noemende Jacobus) Jutten uitgesproken door een vonnis van de Arrondissementsrechtbank te Haarlem. Het duurt nog enige tijd voordat deze beslissing in de krant wordt aangekondigd. De echtscheiding wordt pas officieel op 15 juli 1897, wanneer zij wordt ingeschreven in het echtscheidingsregister van Velsen.¹⁸Noord-hollandsarchief, BS Velsen, echtscheidingen 1897, akte 30 Vreemd genoeg wordt de echtscheiding niet aangetekend in de huwelijksakte zelf.

In het bevolkingsregister van Haarlem uit 1900 wordt hij aanvankelijk als werkman Jacobus Jutten opgenomen met een adres uit 1889.¹⁹Bij de datum van vestiging in de gemeente staat een koninklijk besluit van 2 mei 1899 vermeld, waarschijnlijk verwijzend naar richtlijnen voor de achtste tienjarige volkstelling die op die datum zijn gepubliceerd. Door een misverstand over zijn voornamen verschijnt hij toen voor het eerst op papier. Vanaf dan is hij weer te volgen in de registers.²⁰Noord-hollandsarchief, bevolkingsregister Haarlem 1900-1924, J8, blad 1088 en  blad 1112

Geertruida Elisabeth Bakker, geboren op 20 november 1872 te Assen, komt in 1901 als dienstbode naar Haarlem in de Nauwe Appelsteeg, dezelfde straat waar Jacobus is geboren. Hij ziet haar als een nieuwe ‘prooi’ en al snel wonen ze samen.²¹Vergelijk voorgaande bevolkingsregisters met dienstbodenregister 1901-1910, blad 10 Van juni 1904 tot oktober 1905 verblijven ze samen in Schoten, waarna ze definitief terugkeren naar Haarlem. In de periode 1903-1914 krijgt Geertruida Elisabeth acht kinderen, mogelijk allemaal van Jacobus, of speelt hij een dubieuze rol?

 

Jacobus overlijdt op 23 februari 1916 in Haarlem.  Hij wordt dan ingeschreven als Johannes Franciscus Jutten, in den ouderdom van zestig jaren, geboren alhier van beroep scharenslijper gewoond hebbende alhier, aan de Gravinnesteeg nummer zeven C, wettig gescheiden echtgenoot van Guurtje Bruin.²²Noord-hollandsarchief, BS Haarlem O 1926, akte 178