Na de annexatie van de Zuidelijke Nederlanden door Frankrijk in 1795 werden de Franse wetten geleidelijk ingevoerd. De Fransen voerden de conscriptie (dienstplicht) in via de Wet van 5 september 1798 (19 fructidor VI), waardoor alle ongetrouwde mannen tussen 20 en 25 jaar dienstplichtig werden. De enorme aantallen doden die Napoleons oorlogen eisten, maakten een permanente aanvulling van manschappen in het leger noodzakelijk. Dankzij de algemene dienstplicht kon Napoleon telkens een beroep doen op een nieuwe lichting soldaten.
Lokale autoriteiten in gemeenten en dorpen stelden zorgvuldig lijsten op van alle mannelijke inwoners die de conscriptieleeftijd hadden bereikt. Deze lijsten werden doorgestuurd naar de hogere bestuurslagen, die berekenden hoeveel rekruten elk kanton of departement moest leveren aan het leger. Omdat niet iedereen tegelijk nodig was, besliste een loting wie daadwerkelijk soldaat moest worden: wie een ‘slecht’ lot trok, werd aangewezen voor een lichting en moest zich op een vastgestelde datum melden bij een verzamelpunt.
Daar ondergingen de aangewezen mannen een strenge lichamelijke keuring om te bepalen of ze geschikt waren voor militaire dienst. De geschikten werden ingedeeld bij een regiment, terwijl de anderen tijdelijk werden vrijgesteld of definitief afgekeurd.
Eenmaal in dienst keerden velen niet meer terug naar huis. Sommigen sneuvelden op het slagveld, maar het grootste deel stierf door besmettelijke ziektes, ontberingen of opgelopen verwondingen. Anderen werden krijgsgevangen gemaakt en ingezet bij dwangarbeid of gemarteld en gedood. Daarnaast waren er deserteurs en ook voor hen liep het niet altijd beter af. Sommige soldaten overleefden alle ontberingen en konden na hun diensttijd aan een nieuw leven beginnen. Een thuiskomst was er ook voor diegenen die ongeschikt werden om mee te strijden, maar het lukte naar huis te komen.
De stamboeken (militaire personeelsregisters) uit de Napoleontische tijd worden bewaard in het Service Historique de la Défense in het Château de Vincennes bij Parijs.1Een wegwijzer om te zoeken vind je bij Uit de oude koektrommel, een site van Tanja Enklaar. Zelf heb ik ook dankbaar gebruik gemaakt van de namenlijsten op de site van John van Eekelen. Deze stamboeken bevatten gedetailleerde persoonlijke gegevens van dienstplichtigen en soldaten, zoals naam, geboorteplaats, woonplaats, lotingsnummer, eenheid, identificatienummer, fysieke kenmerken, carrièreverloop en soms lotgevallen.
Joannes Petrus (Jean Pierre) Jutten, geboren Harzelt 10 oktober 1787, zoon van Henricus Jutten en Lucia Helmkens
3e Regiment Infanterie van Linie (21Yc25, afbeelding 432)
Godefridus (Geoffroi) Jutten, geboren Höngen 31 januari 1787, zoon van Martinus Jutten en Maria Margaretha Jutten
3e Regiment Infanterie van Linie (21Yc25, afbeelding 441)
Wilhelmus (Guillaume Rijkelen) Rijckelen, geboren Grevenbicht 17 mei 1793, zoon van Wilhelmus Rijckelen en Elisabeth Boonen
12e Regiment Infanterie van Linie (21Yc107, afbeelding 280)
Wilm is dienstplichtige van het jaar 1813 en heeft nummer 49 op de aanwijzingslijst van het kanton Sittard. Samen met nog 33 andere dienstplichtigen uit het kanton Sittard wordt hij ingedeeld bij het 5e bataljon, 3e compagnie van het 12e Regiment Infanterie van Linie. Ze arriveren gelijktijdig op 30 november 1812. Zijn diensttijd duurt niet lang. Begin 1813 maakt het regiment deel uit van de bezetting van Hamburg.2Wikipedia, 12e régiment d’infanterie (France). In dat jaar wordt het toegevoegd aan de 3e divisie van het 1e korps van de Grande Armée in de veldtocht van Napoleon naar Rusland.3Wikipedia, 1er corps de la Grande Armée pendant la campagne de Russie. Het regiment neemt deel aan de Slag bij Dresden, daarna aan de slag bij Leipzig (Volkerenslag) in oktober 1813. Het grote leger wordt totaal vernietigd. De verliezen binnen het regiment zijn enorm. Wanneer op 1 juli 1814 het regimentsstamboek wordt bijgewerkt komt er bij honderden soldaten perdu en allemagne (vermist in Duitsland) te staan. Dit staat ook bij Wilm Rijkelen en 32 van zijn kameraden uit het kanton Sittard. Van de 33 is er slechts één niet vermist: Peter Pipers uit Tüddern, maar die overlijdt 6 januari 1814 in een ziekenhuis in Frankrijk aan een groeistoornis, vermoedelijk door ondervoeding.
Wilm Rijckelen blijkt echter in leven. Waar hij al die tijd geweest is, is onduidelijk. Mogelijk is hij al vrij snel teruggekeerd. In 1823 is hij in ieder geval in Grevenbicht aanwezig bij de doop van zijn petekind. Na het overlijden van zijn moeder treedt hij op 28 december 1829 op 36-jarige leeftijd in het huwelijk met Anna Judith Peters uit Obbicht.
Cornelis (Corneille) Jutte, geboren Brielle 2 december 1793, zoon van Cornelis Jutte en Elisabeth Touw
27e Regiment Infanterie van Linie (21Yc253, afbeelding 188)
Joannes Petrus (Jean Pierre) Loop, geboren Epen, Wittem 16 maart 1786, zoon van Christianus Loop en Joanna Maria Lousberg
48e Regiment Infanterie van Linie (21Yc410, afbeelding 468)
Joannes Henricus (Henry Jotten) Jütten, geboren Selsten, Braunsrath 23 november 1782, zoon van Petrus Jutten en Ida Schafhausen
51e Regiment Infanterie van Linie (21Yc426, afbeelding 112)
Op 1 februari 1804 (11 Pluviôse jaar XII) wordt de dienstplichtige Heinrich Jütten ingeschreven in het stamboekregister van het 51e Regiment Infanterie van Linie en ingedeeld bij het 1e bataljon, 7 compagnie. Op 7 november 1804 (19 Brumaire jaar XIII) volgt overplaatsing naar het 3e bataljon, 8e compagnie. In die tijd is hij gelegerd in het kampement te Brugge.4Wikipedia, Réorganisation des corps d’infanterie français (1803). Op 24 april 1805 (4 Floréal jaar XIII) wordt hij krijgsgevangen genomen. Waar en hoe dat precies is gebeurd, is onbekend. Waarschijnlijk komt hij later door een gevangenenruil weer vrij. Hij keert terug naar Selsten en woont in 1812 weer bij zijn moeder. Hij overlijdt daar op 20 mei 1846.
Petrus Henricus (Pierre Henry) Jutten, geboren Wachtendonk 14 juni 1785, zoon van Petrus Jutten en Gertrudis Maekeschijn
51e Regiment Infanterie van Linie (21Yc427, afbeelding 28)
Hij is dienstplichtige van het jaar 14 van de Franse Republiek. Op 20 november 1805 (29 Brumaire jaar XIV) wordt hij, samen met enkele andere jongens uit het kanton Wankum, ingeschreven bij het 3e bataljon, 3e compagnie van het 51e Regiment Infanterie van Linie. Begin 1806 bevindt hij zich met zijn bataljon in de omgeving van Mainz. Door de vele overplaatsingen binnen zijn bataljon halverwege 1806 is hij daarna via het stamboek moeilijk te volgen. In 1810 wordt hij overgeplaatst naar het 1e bataljon, 4e compagnie. Hij bevindt zich dan met zijn eenheid in Spanje tijdens de Spaanse Onafhankelijkheidsoorlog. Op 31 december 1811 wordt hij in Tarifa, aan de uiterste zuidkust van Spanje, gevangen genomen. Misschien koesterde hij nog de hoop op een beter leven, na zes jaar van oorlog en ontbering. Maar die hoop was vergeefs, want als hij daar niet direct is gedood, heeft hij de zware omstandigheden waaronder krijgsgevangenen daar moesten leven waarschijnlijk niet overleefd.
Joannes Henricus (Jean Henri) Jutten, geboren Aldekerk 19 juni 1788, zoon van Godefridus Jutten en Anna Catharina Mevers
51e Regiment Infanterie van Linie (21Yc427, afbeelding 267)
Johann Heinrich Jutten, als nummer 5 op de conscriptielijst van 1808 van het kanton Wankum, arriveert op 23 juni 1807 bij zijn eenheid in het 51e Regiment Infanterie van Linie. Samen met tien anderen uit het kanton Wankum wordt hij ingedeeld bij het 3e bataljon, 8e compagnie. In 1809 wordt hij overgeplaatst naar het 1e bataljon, 4e compagnie. Het is onbekend waar hij destijds gelegerd was. In die periode fungeerde zijn regiment als reserve voor de strijd in Spanje. Een deel verbleef in Boulogne, anderen in de garnizoenen van Maagdenburg en Danzig.5Wikipedia, Réorganisation des corps d’infanterie français (1803). Na een controle van het stamboek op 30 juni 1809 wordt hij vanwege een langdurig verblijf in ziekenhuizen uitgeschreven.
Joannes Theodorus (Jean Theodore) Jutten, geboren Saeffelen 20 november 1788, zoon van Arnoldus Jutten en Catharina Daelmans
51e Regiment Infanterie van Linie (21Yc428, afbeelding 19)
Ruim een maand na zijn naamgenoot uit Aldekerk wordt Theodor Jutten uit Saeffelen aangenomen in hetzelfde bataljon. Hij is nummer 105 op de lijst van het kanton Sittard van het jaar 1808. Op 27 juli 1807 wordt hij ingeschreven in het stamboek van het 51e Regiment Infanterie van Linie en ingedeeld bij het 3e bataljon, 5e compagnie. Ook hij wordt na een controle vanwege een langdurig verblijf in ziekenhuizen uitgeschreven. In zijn geval op 16 december 1808, wanneer meer soldaten uit zijn compagnie om dezelfde reden worden doorgehaald. Mogelijk door een besmettelijke ziekte. Onbekend is of hij dit heeft overleefd.
Hubertus (Hubert) Jutten, geboren Selsten, Braunsrath 4 februari 1793, zoon van Petrus Jutten en Ida Schafhausen
59e Regiment Infanterie van Linie (21Yc498, afbeelding 116)
Hubert Jutten is een jongeren broer van de bij het 51e Regiment vermelde Heinrich Jutten. Hij is dienstplichtige van het jaar 1813 en nummer 46 op de conscriptielijst van het kanton Heinsberg. Op 3 december 1812 meldt hij zich bij zijn onderdeel. Hij wordt voltigeur 6Wikipedia, voltigeur.bij het 3e bataljon van het 59e Regiment Infanterie van Linie. Opvallend is zijn lengte: een voltigeur is meestal klein, maar met zijn 1,71 meter behoort hij tot de grotere. Hubert trekt met zijn onderdeel Duitsland in. In korte tijd via Lützen, Leipzig, en Dresden naar Bautzen. Nog geen half jaar na zijn aantreden wordt hij op 21 mei 1813 al krijgsgevangen gemaakt in de Slag bij Bauzten.7Wikipedia, Slag bij Bautzen. Op 10 november 1813 wordt hij geschrapt uit het stamboek. Hij keert in ieder geval terug naar huis. Op 16 april 1820 treedt hij in Haaren in het huwelijk met Petronella Görtz.
Wilhelmus Henricus (Guillaume Henry Juten) Jutten, geboren Höngen 10 februari 1789, zoon van Gerardus Jutten en Elisabeth Houben
65e Regiment Infanterie van Linie (21Yc546, afbeelding 125)
Joannes Mathias (Jean Mathieu) Nijsten, geboren Geleen 12 juli 1793, zoon van Maria Elisabeth Nijsten
108e Regiment Infanterie van Linie (21Yc786, afbeelding 291)
Joannes (Jean) Götte, geboren Naarden 16 maart 1791, zoon van Joannes Götte en Christina de Beer
123e Regiment Infanterie van Linie (21Yc865, afbeelding 269)
Idem
33e Regiment Lichte Infanterie (22Yc234, nog niet online)
Stamboeknummer 1960
Wolter Hendriks Jut, geboren Nijeveen 26 september 1790, zoon van Hendrik Jut en Jantjen Koops
33e Regiment Lichte Infanterie (22Yc236, nog niet online)
Stamboeknummer 4820
Mathias (Mathieu) Jetten, geboren Vierlingsbeek 25 juni 1792, zoon van Martinus Jetten en Anna Maria Jansen
8e Regiment Artillerie te Voet (25Yc94, nog niet online)
Stamboeknummer 5991